Ubezpieczenie na życie po narodzinach dziecka – co zmienić i w jakiej kolejności

Po narodzinach dziecka pierwszy odruch większości rodziców brzmi: trzeba ubezpieczyć dziecko. Ten odruch jest zrozumiały – dziecko zajmuje teraz całą uwagę, więc naturalnie w jego stronę kieruje się też myślenie o ochronie. Rynek ten odruch wzmacnia, bo ubezpieczenie dla dziecka sprzedaje się łatwiej niż zmiana warunków polisy rodzica, a hasło „ubezpieczenie dla dziecka” brzmi prościej niż rozmowa o sumie ubezpieczenia u rodzica. Kolejność, która realnie chroni rodzinę, jest jednak odwrotna. Dziecko nie zarabia i nie spłaca kredytu hipotecznego, nie utrzymuje mieszkania i nie płaci rachunków. Ryzyko, które właśnie się pojawiło, dotyczy utraty dochodu osoby, od której dziecko jest finansowo zależne przez najbliższe kilkanaście lat – Twojego. W tym artykule ustawiam kolejność trzech działań: najpierw suma i zakres ochrony u rodzica, potem wskazanie uposażonych, na końcu ochrona dziecka i odkładanie kapitału na start. Trzeci krok możesz odłożyć bez szkody, gdy dwa pierwsze są już zrobione, i dokładnie to pokazuję w dalszej części artykułu. Poniższe kroki opisuję w kolejności, w jakiej mają sens dla budżetu i dla realnego ryzyka, nie w kolejności, która sprzedaje się najłatwiej.

Najkrótsza odpowiedź

Najpierw zwiększ i dopasuj sumę oraz zakres ochrony u siebie, potem wskaż uposażonych, a ochronę dziecka i kapitał na start zorganizuj później, gdy budżet rodziny na to pozwoli. Dziecko nie generuje dochodu, więc największe ryzyko finansowe rodziny dotyczy rodzica, nie dziecka. Wskazanie uposażonych to jeden dokument, który zmieniasz w każdej chwili, bez dodatkowych kosztów, a mimo to bywa odkładany najdłużej ze wszystkich trzech działań. Ochrona zdrowia dziecka i kapitał na start mają znaczenie i warto o nich myśleć, ale nie muszą być załatwione w pierwszym tygodniu życia dziecka. Poniżej rozwijam każdy z trzech kroków po kolei, wraz z faktami, które pozwalają podjąć decyzję bez pośpiechu. Poniżej znajdziesz rozwinięcie każdego z trzech kroków, w tym konkretne liczby i terminy, które pozwalają podjąć decyzję bez pośpiechu i bez niepotrzebnych obaw.

Dlaczego zaczyna się od rodzica, a nie od dziecka

Zmienia się liczba lat, przez które ktoś jest finansowo zależny od Twojego dochodu, i zmienia się wysokość celów finansowanych wspólnie. Dziecko nie zarabia, nie spłaca kredytu i nie utrzymuje gospodarstwa domowego – robi to rodzic, i to jego dochód stoi za codziennym funkcjonowaniem rodziny. Jeżeli Twój dochód nagle zniknie, dziecko traci nie ochronę w rozumieniu emocjonalnym, ale środki na życie, mieszkanie i codzienne potrzeby przez najbliższe kilkanaście lat. Dlatego pierwszym krokiem po narodzinach dziecka jest przegląd umowy głównej rodzica, nie zakup nowej polisy dla dziecka. Umowa na całe życie, którą oferuję, można zawrzeć od ukończenia 3. miesiąca życia do 75. roku życia, a ochrona trwa dożywotnio, bez daty końcowej – to znaczy, że raz ustalona ochrona nie wygasa po określonej liczbie lat. Do takiej umowy głównej dokłada się dodatkowe umowy odpowiadające na konkretne ryzyka, i to właśnie kombinacja umowy głównej z umowami dodatkowymi buduje pełny zakres ochrony rodziny. Więcej o tym, jak umowa główna i dokładane do niej umowy dodatkowe tworzą całość, znajdziesz na stronie poświęconej ubezpieczeniu na życie. Rynek podpowiada odwrotną kolejność, bo produkt dla dziecka łatwiej wyobrazić sobie jako coś dobrego i bezpiecznego. Twoja rola jako rodzica polega jednak na tym, żeby najpierw zabezpieczyć źródło dochodu, z którego dziecko korzysta każdego dnia, a dopiero potem przejść do kolejnych elementów układu. Warto też zauważyć, że zmiana ta dotyczy nie tylko wysokości sumy, ale też horyzontu czasowego ochrony – im młodsze dziecko, tym dłuższy okres, w którym jest finansowo zależne od rodzica, i tym dłużej powinna trwać odpowiednio dopasowana ochrona.

Trzy kroki i w jakiej kolejności

Trzy kroki mają swoją logikę: dwa pierwsze kosztują tylko czas i decyzję, trzeci wymaga nowego budżetu. Dlatego dwa pierwsze warto zrobić od razu, a trzeci wtedy, gdy rodzinny budżet na to pozwoli.

Krok	Co ustalasz	Kiedy
1. Suma i zakres u rodzica	Wysokość sumy ubezpieczenia i zakres umowy głównej oraz umów dodatkowych rodzica	Teraz
2. Wskazanie uposażonych	Osoby uprawnione do sumy ubezpieczenia i proporcje między nimi	Teraz, to kwestia jednego dokumentu
3. Ochrona dziecka i kapitał na start	Umowa na wypadek zachorowania dziecka oraz ubezpieczenie na życie i dożycie dziecka	Można później, gdy pierwsze dwa kroki są zrobione

Krok trzeci różni się od pierwszych dwóch tym, że wiąże się z nową, regularną składką. Suma i zakres u rodzica to najczęściej korekta istniejącej umowy, a wskazanie uposażonych to zmiana jednego dokumentu bez dodatkowych kosztów. Ochronę dziecka i kapitał na start możesz zorganizować, kiedy budżet młodej rodziny się ustabilizuje, i nic w tym czasie nie tracisz, bo ryzyko finansowe dotyczące dziecka ma inny charakter niż ryzyko dotyczące dochodu rodzica.

Krok pierwszy: przelicz sumę u siebie

Po narodzinach dziecka zmienia się sposób liczenia sumy ubezpieczenia u rodzica. Dochodzi utrzymanie kolejnej osoby przez kilkanaście lat oraz cele finansowane wspólnie, takie jak mieszkanie, edukacja czy codzienne wydatki gospodarstwa domowego. Suma, która była wystarczająca przed narodzinami dziecka, po jego narodzinach zwykle już nie odpowiada sytuacji rodziny, bo lista zobowiązań i osób zależnych finansowo się zmieniła. Składkę w umowie, którą oferuję, opłaca się jednorazowo, regularnie przez pierwszych 10, 15 albo 20 lat obowiązywania umowy, albo regularnie do rocznicy polisy po ukończeniu przez ubezpieczonego 60, 65, 70 albo 101 lat. Wybór okresu opłacania składek działa jak narzędzie dopasowania obciążenia budżetu młodej rodziny do bieżących możliwości – krótszy okres oznacza wyższą składkę przez ten czas, dłuższy rozkłada ją na więcej lat i zmniejsza obciążenie miesięczne. To szczególnie istotne, gdy dochód rodziny zmienia się w pierwszych latach po narodzinach dziecka, na przykład przy dochodzie z kontraktu, jak w przypadku wielu osób pracujących w branży IT. Sytuacja, w której dochód z kontraktu i świeży kredyt hipoteczny nakładają się na siebie w czasie, wymaga szczególnie uważnego wyboru okresu składkowego, żeby ochrona nie obciążała budżetu bardziej niż jest to konieczne. Sumę ubezpieczenia można podwyższać w drodze dobrowolnej indeksacji, bez ponownej oceny ryzyka i bez dodatkowych badań. Wskaźnik indeksacji to średnia arytmetyczna dwunastu wskaźników inflacji rocznej publikowanych przez GUS, czyli mechanizm oparty na danych publicznych, nie na decyzji ubezpieczyciela. Z indeksacji możesz zrezygnować w danym roku, ale po rezygnacji przez dwie kolejne rocznice ubezpieczyciel przestaje ją proponować do końca okresu ubezpieczenia, więc rezygnację warto podejmować rozważnie. Umowa gromadzi też wartość wykupu, określoną dla każdej rocznicy polisy, co ma znaczenie, jeśli w przyszłości zdecydujesz się zakończyć umowę przed czasem.

Krok drugi: wskaż uposażonych i ustal proporcje

Wskazanie uposażonych to zmiana jednego dokumentu, a jednak rodzice odkładają ją najdłużej z całej trójki działań, mimo że nie wymaga żadnych dodatkowych kosztów. Artykuł 831 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala wskazać jedną lub więcej osób uprawnionych do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie śmierci ubezpieczonego. Jeżeli wskażesz kilka osób i nie oznaczysz udziału każdej z nich, ich udziały są równe – tak stanowi artykuł 831 § 2 Kodeksu cywilnego, co oznacza, że brak decyzji o proporcjach nie zostawia sprawy otwartej, lecz automatycznie dzieli sumę po równo. Artykuł 831 § 3 Kodeksu cywilnego mówi wprost: suma ubezpieczenia przypadająca uprawnionemu nie należy do spadku po ubezpieczonym. To oznacza, że suma trafia do wskazanej osoby poza postępowaniem spadkowym, szybciej i bez udziału innych spadkobierców, niezależnie od tego, jak wygląda podział pozostałego majątku. Wskazanie możesz zmieniać w każdym czasie, bez ograniczeń co do liczby zmian, więc narodziny dziecka to naturalny moment na przegląd starych ustaleń, które zwykle pochodzą z okresu przed założeniem rodziny, na przykład z czasów, kiedy uposażonym była inna osoba. Jeżeli chcesz wskazać dziecko jako jedną z osób uprawnionych, świadczenie dla osoby małoletniej trafia pod zarząd jej przedstawiciela ustawowego, czyli najczęściej drugiego rodzica. To argument za świadomym ustaleniem proporcji między uposażonymi, a nie zostawieniem ich domyślnemu podziałowi wynikającemu z braku decyzji. Ten sam przegląd dobrze połączyć z decyzją, czy uposażonym ma być jedna osoba, na przykład drugi rodzic, czy kilka osób z określonymi udziałami – decyzja ta zależy od sytuacji rodzinnej i majątkowej, nie od jednego uniwersalnego wzorca.

Krok trzeci, część pierwsza: ochrona dziecka

Umowa dodatkowa na wypadek zachorowania dziecka odpowiada na inne ryzyko niż umowa główna rodzica – dotyczy zdrowia dziecka, nie dochodu rodziny. Umowę można zawrzeć, gdy dziecko ukończyło 3. miesiąc życia i ma nie więcej niż 17 lat w dniu złożenia wniosku. Zawierana jest na okres 5 lat, z możliwością przedłużania na kolejne pięcioletnie okresy, bez ponownej oceny medycznej, co oznacza, że stan zdrowia dziecka w kolejnych okresach nie jest ponownie sprawdzany. Przedłużenie jest możliwe, gdy ubezpieczony ma nie więcej niż 24 lata, a przy przedłużeniu składkę przelicza się według aktualnej taryfy obowiązującej w danym roku. Zakres obejmuje 33 poważne zachorowania wymienione w umowie, wymienione w niej operacje, urazy będące następstwem nieszczęśliwego wypadku, pobyt w szpitalu oraz śmierć ubezpieczonego dziecka. Te obszary ochrony można łączyć w jednej umowie, co ułatwia zarządzanie całym pakietem – pełny katalog opisuję na stronie poświęconej temu, jakie obszary ochrony, które można połączyć w jednej umowie są dostępne. Świadczenie za poważne zachorowanie stanowi procent sumy ubezpieczenia, od 25% do 100%, zgodnie z tabelą w umowie, a łączne świadczenia z tytułu nowotworów są ograniczone do 100% sumy ubezpieczenia niezależnie od liczby zdarzeń. Za pobyt w szpitalu przysługuje stawka dzienna, w wysokości połowy albo pełnej kwoty przewidzianej w umowie, z dodatkami określonymi w umowie, na przykład za pobyt na oddziale intensywnej terapii. Umowa wygasa, gdy łączna wysokość wypłaconych świadczeń osiągnie 100% sumy ubezpieczenia, chyba że strony wyrażą wolę dalszego jej trwania na nowych warunkach. Osobno trzeba powiedzieć o karencjach, bo to temat, który rodzice pytają najczęściej i który rzadko jest wyjaśniony wprost. Przy części chorób, w tym przy nowotworach, cukrzycy, zakażeniu HIV, chorobie neuronu ruchowego i niedokrwistości aplastycznej, karencja trwa 180 dni od zawarcia umowy. Przy samobójstwie karencja wynosi 2 lata. Najważniejsza dla rodziców noworodków jest karencja dotycząca wad wrodzonych – trwa 2 lata od zawarcia umowy, co znaczy, że wada wrodzona zdiagnozowana w tym okresie nie jest objęta ochroną. To informacja, której rodzice szukają, a rzadko ją znajdują w ofertach, dlatego podaję ją tutaj wprost i bez niedomówień.

Krok trzeci, część druga: kapitał na start

Ubezpieczenie na życie i dożycie dziecka, nazywane też kapitałem na start, odpowiada na trzeci krok w tej kolejności – nie musisz go zawierać od razu, bo jego sens nie zależy od wieku dziecka w pierwszych miesiącach życia. Umowę można zawrzeć, gdy dziecko ukończyło 3. miesiąc życia i ma nie więcej niż 17 lat w dniu złożenia wniosku. Okres ubezpieczenia wynosi 15, 20 albo 25 lat, a wypłata następuje, gdy dziecko dożyje końca tego okresu, co w praktyce zbiega się zwykle z dorosłością albo wczesną dorosłością dziecka. Zakres obejmuje dożycie przez ubezpieczonego końca okresu ubezpieczenia, śmierć ubezpieczonego, całkowite i trwałe inwalidztwo oraz chorobę śmiertelną. To nie jest produkt z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym i nie działa jak fundusz inwestycyjny – to rozróżnienie ma znaczenie, bo decyduje o tym, czego można się od tego produktu spodziewać. Opiera się na sumie gwarantowanej, a sumy rosną dzięki udziałowi w zysku z tytułu inwestowania lokat przez ubezpieczyciela, nie dzięki wynikom rynków kapitałowych. Umowa gromadzi wartość wykupu, rozumianą jako wartość oczekiwana przyszłych świadczeń pomniejszona o wartość oczekiwaną przyszłych składek. Ubezpieczającym, czyli osobą zawierającą umowę i opłacającą składki, jest rodzic, a ubezpieczonym – dziecko, i to rozróżnienie ma znaczenie prawne przy każdej z dalszych decyzji dotyczących umowy. Jeżeli składki opłacasz z dochodu własnej firmy, sprawdź też, jak wygląda ten temat, gdy gdy składki opłacasz z dochodu własnej firmy, bo sposób rozliczania dochodu ma wpływ na wybór okresu umowy i wysokość składki, którą realnie jesteś w stanie utrzymać. Najważniejszym elementem tego rozwiązania jest opcjonalna umowa dodatkowa, w ramach której w razie śmierci ubezpieczającego ubezpieczyciel przejmuje obowiązek opłacania składki całkowitej do końca umowy. Bez tej umowy dodatkowej cały produkt zależy od tego, czy rodzic będzie w stanie płacić składkę przez 15 do 25 lat – z nią kapitał na start dojdzie do końca okresu niezależnie od tego, co się stanie z rodzicem w tym czasie, i to właśnie ten element decyduje o realnej wartości całego rozwiązania.

Czego te umowy nie obejmują

Obie umowy dotyczące dziecka mają wyłączenia, które warto znać przed podpisaniem, nie po zdarzeniu, kiedy jest już za późno na zmianę decyzji. W umowie na wypadek zachorowania dziecka wyłączone są: wady wrodzone przed upływem drugiej rocznicy umowy, zdarzenia będące skutkiem przestępstwa popełnionego przez ubezpieczonego, skażenie chemiczne i radioaktywne, chirurgia plastyczna poza przypadkami następstw wypadku, wypadki komunikacyjne pod wpływem alkoholu lub narkotyków, działania o charakterze wojennym, aktywne i dobrowolne uczestnictwo w aktach przemocy lub terroryzmu, próba samobójstwa i samookaleczenie, samobójstwo w okresie 2 lat oraz zatajenie informacji medycznych. W umowie na życie i dożycie dziecka wyłączone są: śmierć wskutek działań o charakterze wojennym, samobójstwo w okresie 2 lat od zawarcia umowy, a przy całkowitym inwalidztwie – próba samobójstwa i samookaleczenie. Zatajenie informacji medycznych ma znaczenie już na etapie składania wniosku, nie tylko przy wypłacie świadczenia. Artykuł 815 § 1 Kodeksu cywilnego zobowiązuje ubezpieczającego do podania ubezpieczycielowi wszystkich znanych sobie okoliczności, o które ubezpieczyciel pytał przed zawarciem umowy. Artykuł 834 Kodeksu cywilnego działa jednak na Twoją korzyść – po trzech latach od zawarcia umowy ubezpieczyciel nie może podnieść zarzutu, że we wniosku podano nieprawdziwe informacje. To ochrona ustawowa, która obowiązuje przy każdej umowie i działa niezależnie od tego, jaką umowę wybierzesz z opisanych powyżej. Znajomość wyłączeń nie służy do szukania powodów, żeby nie zawierać umowy, ale do tego, żeby wiedzieć, na co realnie liczyć w każdej z dwóch umów dotyczących dziecka, i żeby żadna sytuacja nie była zaskoczeniem po latach opłacania składek.

Kiedy wrócić do tematu

Układ ochrony ustalony teraz nie musi być ostateczny i nie powinien być traktowany jako decyzja raz na całe życie. Wróć do tematu, gdy w rodzinie zmienia się sytuacja finansowa albo skład rodziny. Poniżej momenty, w których przegląd ma sens.

• Drugie dziecko – zmienia liczbę osób zależnych od Twojego dochodu i sumę, która ma je zabezpieczyć.

• Nowy kredyt – zwiększa zobowiązania, które w razie utraty dochodu musiałaby ponieść rodzina.

• Zmiana formy zatrudnienia – inaczej liczy się ryzyko przy umowie o pracę, inaczej przy własnej działalności gospodarczej.

• Rozwód – zmienia krąg osób zależnych finansowo i zwykle wymaga aktualizacji wskazania uposażonych.

• Zmiana sytuacji zawodowej jednego z rodziców – awans, utrata pracy albo powrót po urlopie rodzicielskim zmieniają dochód, na którym opiera się cała ochrona.

Każdy z tych momentów wystarcza sam w sobie, żeby wrócić do tematu, nawet jeśli od ostatniego przeglądu minęło niewiele czasu. Jeżeli chcesz przejrzeć obecny układ razem, napisz przez stronę, na której możesz napisz, przejrzymy układ razem – odpowiem konkretnie, bez naliczania kosztów za samą rozmowę i bez zobowiązania do zmiany czegokolwiek. Przegląd nie musi oznaczać zmiany całej umowy – czasem wystarczy skorygować sumę albo zaktualizować wskazanie uposażonych, żeby układ ponownie odpowiadał sytuacji rodziny.

Najczęstsze pytania

Czy powinienem najpierw ubezpieczyć siebie, czy dziecko?

Najpierw ubezpieczasz siebie, bo to Twój dochód utrzymuje dziecko przez kolejne lata. Dziecko nie zarabia, więc ryzyko finansowe związane z jego stratą ma inny charakter niż ryzyko związane z utratą dochodu rodzica. Ochronę dziecka organizujesz w trzecim kroku, po uporządkowaniu sumy u siebie i wskazaniu uposażonych.

Od jakiego wieku można ubezpieczyć dziecko?

Dziecko można ubezpieczyć od ukończenia 3. miesiąca życia. Ten wiek obowiązuje zarówno przy umowie na wypadek zachorowania dziecka, jak i przy ubezpieczeniu na życie i dożycie dziecka. Do obu umów dziecko może przystąpić, jeśli w dniu złożenia wniosku ma nie więcej niż 17 lat.

Czy ubezpieczenie obejmuje wady wrodzone?

Umowa na wypadek zachorowania dziecka obejmuje wady wrodzone, ale po upływie karencji, która wynosi 2 lata od zawarcia umowy. Przed upływem tego okresu wady wrodzone są wyłączone z ochrony. To jeden z ważniejszych szczegółów, który warto sprawdzić przed podpisaniem umowy dla noworodka, zanim porówna się ją z inną ofertą.

Czy mogę wskazać dziecko jako uposażonego?

Możesz wskazać dziecko jako jedną z osób uprawnionych do sumy ubezpieczenia na podstawie artykułu 831 Kodeksu cywilnego. Świadczenie dla osoby małoletniej trafia jednak pod zarząd jej przedstawiciela ustawowego, więc ustal świadomie proporcje między wszystkimi uposażonymi, a nie zostawiaj ich podziałowi domyślnemu.

Co się stanie z polisą dziecka, jeśli przestanę płacić składki?

Zależy to od tego, czy zawarłeś opcjonalną umowę dodatkową przejmującą opłacanie składki w razie śmierci ubezpieczającego. Z taką umową dodatkową ubezpieczyciel przejmuje obowiązek opłacania składki całkowitej do końca umowy. Bez niej ciągłość polisy zależy od tego, czy rodzic jest w stanie płacić składkę przez cały okres 15, 20 albo 25 lat.

Po narodzinach dziecka nie trzeba kupować wszystkiego naraz i nie trzeba podejmować wszystkich decyzji w jednym tygodniu. Wystarczy zrobić dwie rzeczy od razu – przeliczyć sumę i zakres ochrony u rodzica oraz wskazać uposażonych – a trzecią zorganizować wtedy, gdy budżet młodej rodziny na to pozwoli, bez presji czasu, która niczego dobrego tu nie wnosi. Jeżeli chcesz sprawdzić, jak obecna umowa wypada na tle nowej sytuacji rodzinnej, prześlij ją do przeliczenia przez formularz, w którym możesz prześlij swoją obecną umowę do przeliczenia – bez zobowiązania i bez kosztów za samo przeliczenie. Jeśli po podpisaniu nowej umowy zmienisz zdanie, artykuł 812 § 4 Kodeksu cywilnego daje Ci 30 dni na odstąpienie, jeżeli jesteś konsumentem, a 7 dni, jeżeli zawierasz umowę jako przedsiębiorca. Rozmowa o obecnej umowie nie zobowiązuje Cię do niczego i pozwala sprawdzić, czy suma oraz zakres ochrony nadal odpowiadają sytuacji rodziny po narodzinach dziecka.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego.